Miejsca niezwyk³e – Krzeszów

Zamek Ksi±¿ i jego otoczenie to bez w±tpienia jedno z niezwyk³ych miejsc nie tylko w regionie wa³brzyskim, ale w ca³ym kraju. W naszym regionie trudno znale¼æ miejsce równie wa¿ne i atrakcyjne. Ale bardzo blisko, bo zaledwie kilkadziesi±t kilometrów od Wa³brzycha mamy kolejny, bezcenny klejnot architektury, zabytkowy zespó³ klasztorny cystersów. Z³o¿ony z wielu obiektów tworzy jeden z najpiêkniejszych i najcenniejszych zespo³ów barokowych w kraju.

To oczywi¶cie Krzeszów, niedaleko Kamiennej Góry maleñka wioska z Sanktuarium Matki Bo¿ej £askawej, ko¶cio³em ¦w. Józefa i potê¿nymi budowlami opactwa Ojców Cystersów i Sióstr Niepokalanek.. Jest to zabytek klasy zerowej, a teraz po i¶cie benedyktyñskiej, kilkuletniej pracy renowacyjnej konserwatorów, ratuj±cej i ods³aniaj±cej piêkno fresków, rze¼b, obrazów, stiuków i z³oceñ, rzecz bezcenna. Bywa³em tu wiele razy i za ka¿dym z nich odkrywa³em nowe walory, przekonuj±c siê do tego, ¿e jest to miejsce wyj±tkowe. Ostatni mój pobyt w Krzeszowie wry³ mi siê mocno w pamiêæ, bo by³em tam z delegacj± samorz±dow± Jedliny-Zdroju na zaproszenie wywodz±cego siê z tego miasta, wówczas jeszcze biskupa pomocniczego w Legnicy, Stefana Regmunta. Biskup zaprosi³ nas do odbudowanego nieomal z ruiny obiektu gospodarczego, gdzie znajduje siê teraz Dom Opata, miejsce przyjmowania go¶ci z apartamentami, kuchni±, jadalni± , salk± konferencyjn±. Tam byli¶my przyjêci kolacj±. Ale posi³ek stanowi³ tylko okazjê do niezwykle ciep³ej, serdecznej rozmowy o Jedlinie, jej perspektywach rozwoju, jej mieszkañcach. Biskup wraca³ wspomnieniami do lat dzieciñstwa, m³odo¶ci, wymienia³ po nazwisku ludzi bliskich mu, s±siadów, nauczycieli, sypa³ dowcipami, b³yszcza³ inteligencj± i g³êbok± wiedz±. Przyzna³ te¿, ¿e Krzeszów stanowi w jego s³u¿bie biskupiej najwa¿niejsze wyzwanie, przedmiot troski, wysi³ków i zabiegów maj±cych na celu ratowanie bezcennego dobra architektury i sztuki. Krzeszów obok warto¶ci religijnych stanowi wa¿ny dowód polsko¶ci tych ziem, a mauzoleum Piastów ¦l±skich w krypcie g³ównej ¶wi±tyni bije na ³eb i szyjê os³awion± Kaplicê Zygmuntowsk± na Wawelu zarówno architektur± jak i wystrojem wnêtrz.

Krzeszów ma niezwykle bogat± i barwn± historiê. Podobnie jak ca³y ¦l±sk przechodzi³ ró¿ne koleje losu. Odcisnê³y na nim swoje piêtno i wojny husyckie w XV wieku, i wojna trzydziestoletnia w XVII wieku, a¿ do ca³kowitej kasacji klasztoru na pocz±tku XIX wieku. Dopiero w latach dwudziestych XX wieku, gdy klasztor przejêli benedyktyni rozpocz±³ siê sukcesywny proces odnowy ko¶cio³ów i obiektów klasztornych. W czasie II wojny ¶wiatowej urz±dzono tu obóz dla przesiedleñców. W 1943 roku zdeponowano w klasztorze najcenniejsze zbiory Pruskiej Biblioteki Pañstwowej z Berlina i Biblioteki Miejskiej z Wroc³awia. Los wiêkszo¶ci z nich po wojnie jest nieznany. W 1946 roku klasztor przejê³y w zarz±d siostry benedyktynki ze Lwowa. Przez wiele lat prowadzi³y tu prace konserwatorskie, wspomagane przez grupê braci cystersów, a potem tak¿e sióstr el¿bietanek. Jednocze¶nie funkcjonowa³a stacja turystyczna i noclegownia. Do zwiêkszenia popularno¶ci Krzeszowa przyczyni³y siê zakrojone na szerok± skalê obchody 750-lecia klasztoru w roku 1992 z licznym udzia³em duchowieñstwa i wiernych, tak¿e z Zachodu. Od tego momentu mo¿na mówiæ o renesansie budowlanym i konserwatorskim klasztoru.

Ta nie zawsze optymistyczna lecz interesuj±ca historia i osi±gniêta z wielkim trudem i po¶wiêceniem rekonstrukcja zabytku, a tak¿e rozbudowa otaczaj±cej go wsi spowodowa³y, ¿e jest to obecnie najbardziej atrakcyjna miejscowo¶æ turystyczna w regionie podsudeckim i ciesz±ce siê rosn±c± s³aw± miejsce kultu religijnego.

Krzeszów od paru lat sukcesywnie zmienia siê w têtni±c± ¿yciem wie¶ letniskow±. Z roku na rok wzbogaca siê o nowe budowle, domki letniskowe, obiekty handlowe i gastronomiczne, jednym s³owem piêknieje. Zwiedzanie obiektów sakralnych z przewodnikiem mo¿e przyprawiæ o ból g³owy. Ka¿da rzecz ma swoj± bogat± historiê, a interesuj±cych rekwizytów jest co niemiara. Najwiêkszy zachwyt wzbudzaj± malowid³a ¶cienne i obrazy wielkiego artysty Micha³a Willmanna, a tak¿e innych s³ynnych artystów wiedeñskich, czeskich i ¶l±skich w obydwu ¶wi±tyniach (Matki Boskiej £askawej i ¦w. Józefa), a g³êbok± refleksjê historyczn± w Mauzoleum Piastów ¦l±skich wzbogacaj± bogato zdobione sarkofagi zas³u¿onego rodu ostatnich ksi±¿±t ¶widnicko-jaworskich. O samym Willmannie mo¿na by napisaæ s±¿nist± ksi±¿kê, bo by³ to artysta do¶æ niezrównowa¿ony i sk³onny do bitki i wypitki. Mieli wiêc ojcowie cystersi z nim wiele k³opotów. Nic dziwnego, ¿e w PRL-u jedyny w tej wsi hotel - restauracja tu¿ przy klasztorze, otwarty w 1970 roku mia³ dowcipn± nazwê - „Willmannowa Pokusa”.

Zespó³ klasztorny ma to do siebie, ¿e jego budowle otacza rozleg³y park ze starodrzewem. Wyzwoleni spod opiekuñczych skrzyde³ przewodnika tury¶ci mog± wiêc odetchn±æ ¶wie¿ym powietrzem w¶ród niebosiê¿nych platanów, rozejrzeæ siê wokó³ i spokojnie oddaæ siê kontemplacjom nad przemijaj±cym czasem i nico¶ci± ¿ycia ludzkiego.

Stanis³aw Michalik